Aydınlatma Şartnamesi Nasıl Hazırlanır? Armatür Maddeleri ve Muadil Kriterleri

Şartnamesi olmayan bir aydınlatma işinde teklifler karşılaştırılamaz: bir firma 30 W'lık armatürü 2.400 lm ile, diğeri 3.600 lm ile önerir ve ikisi de "uygun" görünür. Şartname, armatürün sağlaması gereken değerleri sayıyla yazarak hem teklif aşamasını hem de sahadaki kabulü netleştirir.

Şartname hangi bölümlerden oluşur?

1. Kapsam ve standartlar: işin tanımı ve uyulacak standartlar.
2. Mahal bazlı ışık hedefleri: aydınlık, UGR, düzgünlük, Ra.
3. Armatür tipleri: her tip için güç, ışık akısı, optik, renk ve mekanik değerler.
4. Elektrik ve kontrol: besleme, sürücü, DALI veya 1-10V gibi protokoller, acil aydınlatma.
5. Ortam ve montaj: IP ve IK sınıfı, ortam sıcaklığı, montaj tipi.
6. Belgeler ve testler: datasheet, fotometrik dosya, test raporları, CE beyanı.
7. Muadil ve onay: muadilliğin ölçütü ve numune onayı.
8. Garanti ve teslim: garanti süresi, kabul ve teslim dokümanları.

Standartları nasıl yazmalı?

Standart numarasının yanına sürüm yılı yazılması önerilir. Örneğin EN 1838'in 2024 sürümü yayımlandı ve kaçış yollarındaki koşullar önceki sürüme göre değişti; projede hangi baskının geçerli olduğu belirtilmezse teklifler farklı değerlere göre hazırlanabilir.

Mahal bazlı ışık hedefleri

EN 12464-1, her görev için gerekli bakım aydınlığını (Ēm), parıltı sınırını (UGR), düzgünlüğü (Uo) ve renk geri verimini (Ra) verir. Şartnamede bu dört değer mahal listesindeki her alan için yazılır.

Diğer alanlar için ofis aydınlatması lüks değerleri ve sektör rehberlerine bakılabilir. Tablodaki değerler EN 12464-1'de yer alan tipik hedeflerdir; projede standardın güncel sürümündeki tablo ve mekanın özel koşulları esas alınmalıdır.

EN 12464-1'in 2021 sürümü "gerekli" değerin yanında "artırılmış" bir değer tanımlar. Görevin kritik olması, hatanın maliyetli olması, küçük veya düşük kontrastlı detaylar, işin alışılmadık uzunlukta sürmesi, gün ışığının az olması ve kullanıcının görüşünün zayıf olması gibi etkenlerden bir veya ikisi varsa aydınlık bir kademe, ikiden fazlası varsa iki kademe artırılır. Aydınlık yükseltilirse duvar, tavan ve silindirik aydınlık değerleri de aynı kademede artar. Şartnamede hangi değerin esas alındığı açıkça yazılmalıdır.

Armatür tipi başına yazılacak maddeler

Bu tablodaki sayılar örnektir; proje değerleri hesapla belirlenir. Ömür ifadesinin anlamı için L70, L80 ve B10 rehberine bakabilirsiniz. Titreşim sınırları AB 2019/2020 tüzüğünde şebeke bağlantılı LED ışık kaynakları için tam yükte tanımlıdır; PstLM ≤ 1,0 ve 1 Eylül 2024'ten itibaren SVM ≤ 0,4 uygulanır, SVM dış mekan ve endüstriyel uygulamalarda ve CRI 80 altındaki ürünlerde aranmaz.

Kontrol ve acil aydınlatma maddeleri

• Kontrol: DALI, 1-10V, Triac veya on/off ayrımı yapılır; DALI'de bir hat 64 adres destekler, gruplama ve sahne ihtiyacı şartnameye eklenir.
• Acil aydınlatma: hangi armatür tiplerine acil kit gerektiği, süre (1 veya 3 saat) ve kaçış yolu hedefleri yazılır.
• TS EN 1838 değerleri: EN 1838:2013'e göre 2 m'ye kadar genişlikte kaçış yollarında orta hatta en az 1 lüks, açık alanlarda 0,5 lüks istenir; projede güncel sürüm esas alınır.

Hangi belgeler istenir?

• Datasheet: güç, ışık akısı, CCT, CRI, ışık açısı, IP, elektrik sınıfı, ölçüler, dimleme.
• Fotometrik dosya: LDT veya IES; dosyadaki güç ve lümen armatürle aynı olmalıdır.
• CE uygunluk beyanı ve armatür güvenlik testi bilgisi.
• Ömür ve ışık akısı için test raporları (IES LM-79, LM-80, TM-21).
• Garanti belgesi ve kapsamı.
• Montaj detayları ve bağlantı şemaları.

Muadil maddesi nasıl yazılır?

"X marka veya muadili" ifadesi tek başına anlaşmazlık çıkarır, çünkü neyin muadil sayılacağı tanımsız kalır. Madde, karşılaştırılacak değerleri listelemelidir. Değerlendirmenin adımları için muadil armatür rehberine bakabilirsiniz.

1. Sayısal değerler şartnamedeki eşik değerleri sağlamalıdır.
2. Önerilen armatürün LDT veya IES dosyasıyla aydınlık hesabı tekrarlanmalı; Ēm, Uo ve UGR hedefi sağlanmalıdır.
3. Ölçü, delik çapı ve montaj detayı tavana uymalıdır.
4. Kontrol protokolü ve dimleme aralığı aynı olmalıdır.
5. Gerekiyorsa numune görülerek onay verilmelidir.

Örnek şartname maddesi

Tip A1 (lineer sarkıt): Alüminyum ekstrüzyon gövde, RAL 9005. Armatür çıkışı ≥ 3.600 lm, sistem gücü ≤ 36 W, 3000K, Ra ≥ 80, UGR ≤ 19, opal difüzör. DALI (IEC 62386) sürücü. L80B10 50.000 saat. IP20. LDT dosyası, datasheet ve CE uygunluk beyanı teklifle birlikte sunulur. Muadil önerilen armatür için aydınlık hesabı tekrarlanır; hedef Ēm 500 lx, Uo 0,60, UGR 19 sağlanır.

Sık yapılan hatalar

• Yalnız watt yazmak; ışık akısı ve optik olmadan armatür tanımlanmış sayılmaz.
• LED çipi lümenini armatür lümeni gibi yazmak.
• Kontrol protokolünü yazmamak; DALI'li projede on/off armatür teklifi gelir.
• Standardın sürümünü belirtmemek.
• Muadilin ölçütünü tanımlamamak.

Sonuç

İyi bir şartname, teklifleri aynı değerler üzerinden karşılaştırılabilir kılar ve sahadaki kabulü kolaylaştırır. Armatür verileri için teknik dokümanlar, proje aşaması desteği için mimarlar için aydınlatma desteği sayfamıza bakabilirsiniz.